Budżet UE 2028-2034 – rekordowe inwestycje i nowe priorytety
Komisja Europejska zaproponowała nowy Wieloletni Ramowy Finansowy (WRF) na lata 2028-2034 o wartości niemal 2 bilionów euro, czyli prawie dwukrotnie większy niż obecny okres 2021-2027. Budżet ma wesprzeć konkurencyjność, odporność i suwerenność UE wobec globalnych wyzwań, z naciskiem na innowacje, zieloną transformację oraz bezpieczeństwo.
Nowa Umowa Partnerstwa z Komisją Europejską
Aby korzystać z funduszy, każde państwo członkowskie, w tym Polska, musi podpisać nową Umowę Partnerstwa, określającą strategie wykorzystania środków. Negocjacje prowadzi aktualnie rząd Donalda Tuska, a podpisanie musi nastąpić przed końcem 2027 roku, czyli jeszcze przed wyborami parlamentarnymi.
Europejski Fundusz Konkurencyjności i globalne priorytety UE
Znacząca część budżetu – 409 mld euro – trafi do Europejskiego Funduszu Konkurencyjności, który ma pomóc UE dogonić technologicznie USA i Chiny. Program skupia się na trzech obszarach:
- dekarbonizacja i inwestycje w zielone technologie,
- rozwój innowacji i przemysłu,
- wzmacnianie obronności oraz bezpieczeństwa strategicznego.
Kolejne 200 mld euro przeznaczono na globalną politykę UE, w tym wsparcie Ukrainy, Bałkanów i inicjatywy pokojowe w regionie Morza Śródziemnego.
Praworządność – kluczowy warunek otrzymania funduszy
Po raz pierwszy praworządność staje się obowiązkowym warunkiem wypłaty środków unijnych. Państwa muszą zapewnić niezależność sądów, przestrzeganie podziału władzy oraz ochronę praw człowieka. Komisja Europejska może wstrzymać fundusze w przypadku naruszeń, jak miało to miejsce w Polsce wobec reformy sądownictwa.
ETS-2 od 2027 roku – nowe opłaty za emisję CO₂ dla gospodarstw domowych i transportu
W maju 2023 r. Unia przyjęła ETS-2 – rozszerzony system handlu emisjami, który od 2027 roku objąć ma budynki, transport drogowy i paliwa wykorzystywane w sektorach dotąd nieobjętych ETS. Oznacza to wzrost kosztów za prąd, paliwo i ogrzewanie, zwłaszcza w krajach o dużym udziale węgla, jak Polska.
Skutki finansowe dla Polaków
Przeciętne gospodarstwo domowe w Polsce emituje około 6 ton CO₂ rocznie, co po wprowadzeniu ETS-2 może oznaczać dodatkowy koszt około 1200 zł rocznie (ok. 100 zł miesięcznie) już od 2027 roku, a docelowo opłaty mogą wzrosnąć nawet do 200 euro za tonę CO₂ do 2030 roku, co mogłoby czterokrotnie zwiększyć te koszty.
Aby złagodzić negatywne skutki społeczne, przewidziano specjalny Społeczny Fundusz Klimatyczny o wartości 86,7 mld euro, który wesprze gospodarstwa domowe poprzez dopłaty do rachunków, inwestycje w efektywność energetyczną i wymianę źródeł ciepła.
Znaczenie dla Polski
Polska, ze względu na wysoki udział węgla w ogrzewaniu i energetyce oraz rosnące emisje w transporcie, stoi przed poważnym wyzwaniem technologiczno-ekonomicznym. Wdrażanie ETS-2 będzie kluczowym tematem negocjacji budżetowych i polityki klimatycznej rządu Tuska.
Proces uchwalania budżetu UE i rola Polski
Budżet na lata 2028-2034 zostanie uchwalony w trzech etapach: przedstawienie projektu przez Komisję, negocjacje przez Rade UE i Parlament Europejski oraz ostateczne przyjęcie wymagające jednomyślności państw. Polska, aby uzyskać fundusze, musi jednocześnie spełnić warunki praworządności oraz wdrożyć nowe przepisy klimatyczne, w tym ETS-2.
"Musimy mieć świadomość, że neutralność klimatyczna do 2050 r. nie jest już wyborem, lecz obowiązkiem. ETS-2 to szansa na rewolucję w polskiej energetyce, ale także wyzwanie ze względu na wciąż duży udział węgla." — Wanda Buk, autorka raportu ETS-2
Źródło: forsal.pl