Wyrok TSUE dotyczący Izby Kontroli Nadzwyczajnej

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) orzekł, że sąd krajowy jest zobowiązany uznać za niebyły wyrok wydany przez sąd wyższej instancji, jeśli nie jest on niezawodnym i bezstronnym sądem w rozumieniu prawa UE. Chodzi o wyrok Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (IKNiSP) Sądu Najwyższego z 20 października 2021 roku, która uchyliła prawomocny wyrok z 2006 roku i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania.

Podstawa sporu i status Izby

Wątpliwości dotyczyły statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej, a zwłaszcza prawidłowości powołania sędziów zasiadających w składzie, który wydał ów wyrok. TSUE przypomniał, że wcześniej odmówił tej izbie statusu sądu w rozumieniu prawa Unii, podkreślając, że obecność choćby jednego nieprawidłowo powołanego sędziego pozbawia całą izbę charakteru niezawodnego i bezstronnego sądu.

Niezależność oceny sądów krajowych

Według TSUE, to do sądów krajowych należy ocena prawidłowości powołania sędziów oraz rozstrzygnięcie, czy dany wyrok będzie mógł być uznany za obowiązujący. TSUE podkreślił także, że ani przepisy krajowe, ani orzecznictwo polskiego Trybunału Konstytucyjnego nie mogą uniemożliwiać dokonania takiej weryfikacji.

Zasada pierwszeństwa prawa unijnego

Trybunał wskazał, że zasada pierwszeństwa prawa UE oraz skuteczność orzecznictwa TSUE wymagają, aby sądy krajowe niezależnie od ograniczeń krajowych mogły sprawdzać, czy wyroki zostały wydane przez sądy spełniające standardy prawa unijnego. W konsekwencji, jeśli sąd krajowy stwierdzi nieprawidłowości w powołaniu sędziów w IKNiSP, ma obowiązek uznać ich orzeczenia za niebyłe.

Znaczenie wyroku dla polskiego systemu

Wyrok TSUE z grudnia 2023 roku ostatecznie potwierdził, że skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności. Jest to ważny sygnał dla polskiego wymiaru sprawiedliwości, że jego funkcjonowanie musi być zgodne z unijnymi standardami, także w zakresie powoływania sędziów.

"Sąd krajowy nie może ignorować faktu, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie posiada statusu sądu w rozumieniu prawa UE" — Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

Źródło: bankier.pl