Spadek skrajnego ubóstwa w 2024 roku

Z raportu EAPN Polska wynika, że w 2024 r. odsetek osób dotkniętych skrajnym ubóstwem zmniejszył się z 6,6% w 2023 r. do 5,2%, co oznacza spadek z około 2,5 mln do 1,9 mln osób żyjących poniżej minimum egzystencji. To efekt m.in. wzrostu płacy minimalnej, podwyżki świadczenia wychowawczego 800 plus oraz stabilizacji inflacji.

Według definicji, skrajne ubóstwo to sytuacja, gdy wydatki gospodarstwa domowego są niższe od minimum egzystencji, które w 2023 r. oszacowano na 913 zł dla osoby samotnej i 2465 zł dla rodziny czteroosobowej z dwójką dzieci. Długotrwałe życie poniżej tego progu, trwające ponad dwa miesiące, zagraża zdrowiu fizycznemu.

Problem „luki socjalnej” i wykluczenie z pomocy społecznej

Pomimo spadku skrajnego ubóstwa, wciąż około 975 tys. osób żyjących w skrajnej biedzie formalnie nie kwalifikuje się do pomocy społecznej. Zjawisko to zwane jest „luką socjalną”. Mimo że skrajne ubóstwo dotyka 5,2% populacji, według ustawowych kryteriów ubogimi jest tylko 2,6%. Przy wzroście kosztów życia progi dochodowe w pomocy społecznej pozostają niezmienione i nie nadążają za rzeczywistością.

Od stycznia 2025 r. kryteria do świadczeń społecznych zostały podwyższone, jednak ze względu na mechanizm trzyletniej weryfikacji, problem ubożenia skrajnego i wykluczenia pozostanie także w kolejnych latach. Dodatkowo kryteria zasiłków rodzinnych oraz dodatków pozostają niezmienione od 2016 roku.

Wzrost ubóstwa relatywnego i inne wyzwania społeczne

Równolegle do spadku ubóstwa skrajnego zwiększył się zasięg ubóstwa relatywnego – od 12,2% w 2023 r. do 13,3% w 2024 r., co przekłada się na około 5 mln osób żyjących poniżej połowy średniego dochodu krajowego. To sygnał rosnących nierówności w społeczeństwie.

Raport podkreśla także niedoszacowanie innych form ubóstwa, takich jak:

• ubóstwo transportowe, dotykające około 2,5 mln osób,
• ubóstwo żywnościowe,
• realna skala bezdomności, szacowana na ponad 53 tys. osób, która jest nadal niedoszacowana.

Apel o reformy i stabilny system zabezpieczenia społecznego

„Dotychczasowe, uznaniowo-fragmentaryczne podejście wywołuje straty w ludzkim potencjale, cierpienie i rozczarowanie demokracją. Koszty wadliwej polityki społeczno-gospodarczej przewyższają nakłady na konieczne reformy, a pieniądze publiczne i tak inwestujemy, warto więc, aby robić to dobrze” — dr hab. Ryszard Szarfenberg, przewodniczący EAPN Polska

EAPN Polska nawołuje do przejścia od doraźnych działań do stabilnego systemu opartego na prawach społecznych. Polska nie ratyfikowała Zrewidowanej Europejskiej Karty Społecznej, unikając tym samym zobowiązań dotyczących skutecznego zabezpieczenia społecznego i godnych warunków mieszkaniowych.

Analiza dokumentów strategicznych wykazała, że kwestie redukcji ubóstwa i nierówności zostały pominięte m.in. w projekcie Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. Nadchodząca unijna strategia walki z ubóstwem wymaga od Polski pilnej zmiany podejścia, w tym zwiększenia inwestycji w świadczenia dla osób i rodzin najuboższych oraz integracji polityki społecznej z zagadnieniami rynku pracy, edukacji, mieszkalnictwa i zdrowia.

Źródło: bankier.pl