Nowe przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych dla cudzoziemców

Do podpisu prezydenta skierowano ustawę, która uszczelnia prawo do świadczeń rodzinnych, takich jak 800+ i Dobry start, głównie wobec obywateli Ukrainy. Zgodnie z nowymi zasadami, aby otrzymać świadczenia od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ukraińcy będą musieli wykazać aktywność zawodową.

Cel i uzasadnienie zmian

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji argumentuje, że celem jest ochrona polskiej rodziny i państwa przed nadużyciami w systemie świadczeń. W uzasadnieniu ustawy wskazuje się na ryzyko wykorzystywania systemu socjalnego przez cudzoziemców jako alternatywy dla pracy, choć formalnych diagnoz i szczegółowych danych o nadużyciach brak.

Dane o nadużyciach a realne oszczędności

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje, że prowadzi ponad 52,3 tys. postępowań o zwrot nienależnie pobranych świadczeń przez cudzoziemców, jednak liczba aktywnych postępowań spadła od 2022 roku o 99%, do ok. 200. Jednocześnie w latach 2022–2025 prawie milion osób z Ukrainy utraciło status pobytowy w Polsce, co zdaniem eksperta prof. Ryszarda Szarfenberga potwierdza skuteczność dotychczasowych mechanizmów kontrolnych.

Szacunki Ministerstwa Finansów mówią o potencjalnych oszczędnościach poniżej 5 mld zł, natomiast analiza profesora Szarfenberga wskazuje, że realne oszczędności wyniosą raczej 100–150 mln zł rocznie, czyli zaledwie 0,02% budżetu państwa na 2025 rok. Koszty wdrożenia nowych mechanizmów oszacowano na ok. 30 mln zł.

Konsekwencje społeczne i administracyjne

Eksperci ostrzegają, że ograniczenie świadczeń do osób aktywnych zawodowo spowoduje wzrost biurokracji, liczbę odwołań i błędów systemowych, które mogą skutkować niesłusznym odbieraniem świadczeń rodzinom oraz utratą wsparcia przez osoby tracące zatrudnienie, jeśli nie zarejestrują się jako bezrobotne.

Prof. Szarfenberg zwraca również uwagę na cięcia w opiece zdrowotnej Ukraińców dorosłych, oszczędności na rehabilitacji, stomatologii i programach lekowych, co może skutkować wzrostem zasiłków chorobowych i dalszymi negatywnymi skutkami społecznymi i gospodarczymi.

Konfrontacja argumentów rządu i ekspertów

Rząd wskazuje, że zmiany zwiększą aktywność zawodową cudzoziemców i poprawią sytuację pracodawców, zwłaszcza w branżach takich jak budownictwo, gastronomia czy handel, dzięki zmniejszeniu rotacji pracowników i spadkowi kosztów rekrutacji.

Eksperci podkreślają jednak, że większość Ukraińców w Polsce już jest aktywna zawodowo i odprowadza składki. Według danych ZUS, ponad 820 tys. Ukraińców legalnie pracuje i stanowi około 5% polskiego rynku pracy. Ukraińcy założyli też ponad 100 tys. firm, szczególnie w budownictwie i IT.

Przyczyny i skutki polityczne reformy

Profesor Szarfenberg uważa, że reforma związana jest głównie z presją polityczną i społeczną, a nie z realnymi nadużyciami. Według niego wprowadzanie ograniczeń wobec praktycznie niewystępującego problemu może wzmacniać niechęć wobec migrantów i pogłębiać społeczne napięcia.

"Zamiast świętować sukces integracyjny, rząd wprowadza biurokratyczne bariery i ograniczenia, które przyniosą minimalne oszczędności finansowe i masowe nadużycia systemu, powodujące szkody społeczne dla rodzin z dziećmi, pracowników i dla całego społeczeństwa" — prof. Ryszard Szarfenberg, Uniwersytet Warszawski

Źródło: pulshr.pl