Przestępczość i nadużycia w programie Czyste Powietrze

Program Priorytetowy Czyste Powietrze jest jednym z największych rządowych przedsięwzięć mających na celu poprawę jakości powietrza w Polsce poprzez dofinansowanie modernizacji systemów grzewczych i poprawę efektywności energetycznej budynków. Niestety, to również pole dla przestępczych działań, polegających m.in. na wyłudzaniu dotacji poprzez zawyżanie kosztów, fałszowanie dokumentów oraz wielokrotne rozliczanie tych samych inwestycji.

Akcje prokuratury i analizy postępowań

Na początku 2025 r. Prokurator Krajowy nakazał szczególny nadzór nad sprawami dotyczącymi nadużyć przy wydatkowaniu środków unijnych w ramach programu. W efekcie Departament do Spraw Przestępczości Gospodarczej przeprowadził dwie analizy postępowań prowadzonych od lutego do sierpnia 2025 r. W pierwszej analizie, obejmującej 43 sprawy zakończone odmową wszczęcia lub umorzeniem, ponad połowa decyzji została uznana za przedwczesne lub niezasadne. W drugim okresie zarejestrowano 118 spraw, z czego 39 zakończono odmową wszczęcia lub umorzeniem.

Prokuratura podkreśla konieczność lepszej koordynacji i nadzoru nad tymi postępowaniami, aby skuteczniej ścigać sprawców i chronić beneficjentów programu. Obecnie prowadzone są duże postępowania zbiorcze, np. w Prokuraturze Okręgowej w Lublinie (ponad 50 pokrzywdzonych) oraz w Łodzi i Szczecinie, gdzie liczba poszkodowanych sięga kilkuset.

Współpraca z delegowanymi prokuratorami europejskimi i NFOŚiGW

Trzy sprawy związane z programem „Czyste Powietrze” prowadzą także delegowani prokuratorzy europejscy. Równocześnie przedstawiciele Prokuratury Krajowej uczestniczą w pracach grupy roboczej powołanej przy Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, która przygotowuje rekomendacje prawne mające chronić beneficjentów przed skutkami działań nieuczciwych wykonawców, którzy mogą zmuszać do zwrotu środków wraz z odsetkami.

Nadużycia o dużej skali – podejrzane umowy na ponad pół miliarda

NFOŚiGW zgłosił do prokuratury podejrzenia nadużyć dotyczące około 6 tys. wniosków o dotacje na kwotę około 600 mln zł. Sprawy te dotyczą fałszowania dokumentów oraz oszustw związanych z realizacją programu. Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej również zgłosiły ponad 100 przypadków nadużyć, z czego najwięcej w województwie kujawsko-pomorskim.

W pierwszym półroczu 2024 r. przeprowadzono ponad 4,6 tys. kontroli u beneficjentów programu, wykazując nieprawidłowości w ok. 12% umów.

Cel i finansowanie programu

Czyste Powietrze to program realizowany od 2018 r. przez NFOŚiGW, finansowany m.in. z Krajowego Planu Odbudowy (około 14 mld zł) oraz Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (ponad 7 mld zł). Jego celem jest wymiana nieskutecznych źródeł ciepła, docieplenie budynków oraz zastosowanie nowoczesnych rozwiązań energooszczędnych. Do tej pory złożono ponad milion wniosków o dofinansowanie.

Reforma i dalsze działania

W odpowiedzi na wykryte nadużycia przygotowywane są zmiany mające na celu zwiększenie skuteczności programu i ochronę beneficjentów. Zaangażowanie prokuratury oraz współpraca z instytucjami publicznymi mają zapobiec kolejnym wyłudzeniom i nieuczciwym praktykom.

Źródło: farmer.pl