Obowiązkowe rady szkół – uczestnictwo czy formalizm?

Od roku szkolnego 2025/2026 projekt nowelizacji ustawy Prawo oświatowe zakłada, że w każdej szkole będzie funkcjonować rada szkoły z równym udziałem nauczycieli, rodziców i uczniów. Rada ta ma m.in. uchwalać statut szkoły, opiniować plan pracy oraz występować z wnioskami do dyrekcji i organu prowadzącego.

Dyrektorzy szkół i związki zawodowe obawiają się, że rada może pozostać jedynie martwym przepisem, podobnie jak wojewódzkie rady rodziców, które często nie są powoływane. Krytycy wskazują na brak chętnych do pełnienia funkcji w radzie oraz możliwość narastania konfliktów. Rodzice popierają ideę, ale podkreślają potrzebę większej autonomii szkół.

Rzecznik praw ucznia – wsparcie czy dodatkowa biurokracja?

Nowa funkcja rzecznika praw ucznia miałaby działać na poziomie krajowym, wojewódzkim i w każdej szkole. Rzecznik będzie wspierać uczniów w sytuacjach naruszeń ich praw, monitorować przestrzeganie przepisów oświatowych i uczestniczyć w postępowaniach dyscyplinarnych wobec nauczycieli.

Do zadań rzecznika należeć będzie także prowadzenie działań edukacyjnych dotyczących praw dziecka oraz współpraca z kuratorami oświaty, organizacjami pozarządowymi i poradniami psychologiczno-pedagogicznymi.

Dyrektorzy krytykują pomysł, kwestionując możliwą niezależność rzeczników szkolnych, którzy podlegaliby dyrekcji, oraz obawiają się wzrostu obowiązków administracyjnych. Zwolennicy podkreślają, że w dużych placówkach pomoc rzecznika jest niezbędna, gdyż jeden pedagog przypada średnio na 480 uczniów.

Nowy katalog praw, obowiązków i kar uczniów

Projekt przewiduje ustawowy katalog praw i obowiązków uczniów zapisany w rozporządzeniu wykonawczym. Uczniowie będą mieli m.in. prawo do bezpieczeństwa i ochrony przed przemocą. Wśród obowiązków znajdzie się uczestnictwo w zajęciach i przestrzeganie regulaminu.

Szkoła zyska prawo do nakładania kar, takich jak zawieszenie udziału w wydarzeniach szkolnych do 3 miesięcy, obowiązek uczestnictwa w zajęciach naprawczych czy zobowiązanie do nadrabiania zaległości w nauce. Limit nieusprawiedliwionych nieobecności zostanie zmniejszony z 50% do 25% w semestrze.

Dyrektorzy przypominają o problemach z weryfikacją usprawiedliwień, które mogą prowadzić do trudności, na przykład przy kwestionowaniu zwolnień lekarskich. Związki zawodowe postulują również objęcie obowiązkami wychowawczymi rodziców, takimi jak zapewnienie frekwencji i wsparcie dziecka w nauce.

Potencjalne skutki zmian dla uczniów i nauczycieli

Wprowadzenie rad szkół może wzmocnić uczestnictwo społeczności szkolnej, choć proces decyzyjny może się wydłużyć. Rzecznicy praw ucznia to szansa na skuteczniejsze reagowanie na naruszenia praw, ale także obciążenie biurokratyczne.

Nowe przepisy dotyczące kar mają poprawić dyscyplinę, jednak negocjacje o proporcjonalność środków mogą wywołać spory. Nauczyciele obawiają się dodatkowych szkoleń i procedur, a rodzice surowszych kar negatywnie wpływających na motywację uczniów.

Co już obowiązuje od roku szkolnego 2025/2026?

Proponowane zmiany w Prawie oświatowym są jeszcze w fazie konsultacji. Pewne są jednak inne nowości od 1 września 2025, dotyczące m.in. nowych przedmiotów, regulacji w nauce religii i wychowania fizycznego oraz nowych terminów ferii szkolnych.

Kontekst prawny zmian

Nowelizacja odnosi się do ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2024 r. poz. 737). Ustawa reguluje organizację systemu oświaty oraz prawa i obowiązki uczniów i nauczycieli. Projekt wymaga uchwalenia przez Sejm i podpisu Prezydenta.

Źródło: forsal.pl