Funkcjonowanie Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego

10 września 2025 roku na Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi omówiono funkcjonowanie Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO), które działa w Polsce od 1999 roku. Program PDO wspiera rolników w wyborze odmian poprzez dostęp do wyników badań biologicznych i realizowany jest przy finansowaniu częściowym z budżetu państwa oraz samorządów wojewódzkich. Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) pokrywa około 50% kosztów badań z dotacji celowej, a także otrzymuje środki od partnerów ustawowych.

Potrzeba wsparcia i rozdrobnienie nadzoru hodowli

Wiceminister rolnictwa Jacek Czerniak podkreślił, że polska hodowla roślin wymaga większego wsparcia finansowego. Obecnie hodowla jest podzielona między różne jednostki – pięć spółek nadzoruje Ministerstwo Aktywów Państwowych, a cztery – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Taki podział osłabia wymianę doświadczeń oraz rozwój hodowli, co wpływa negatywnie na konkurencyjność kraju na rynku krajowym i europejskim.

Stan rynku odmian i finansowanie hodowli

Na koniec 2024 roku we Wspólnotowym Katalogu Odmian Roślin Rolniczych zarejestrowano 25 866 odmian, z czego 1741 to odmiany polskie wpisane do Krajowego Rejestru. Hodowla wymaga jednak ciągłych nakładów finansowych, które częściowo pochodzą z opłat hodowlanych i licencyjnych. Problemem jest to, że opłaty licencyjne od rozmnożeń własnych nie są pobierane od wszystkich rolników, co ogranicza przychody hodowców.

Znaczenie badań i wdrażania nowych odmian

Prof. Henryk Bujak, szef COBORU, podkreślił rolę tej instytucji w badaniu nowych odmian i wprowadzaniu postępu biologicznego do polskiej produkcji rolnej. Wyniki badań są popularyzowane między innymi podczas dni pola, gdzie rolnicy mogą bezpośrednio porównać odmiany w praktyce.

Wyzwania rynku i ochrona własności intelektualnej

Większość uprawianych w Polsce odmian pochodzi z zagranicznych hodowli, co jest związane z preferencją odmian hybrydowych w takich gatunkach jak rzepak. Polski rynek nasienny jest konkurencyjny, a zagraniczne koncerny dysponują większymi budżetami marketingowymi.

Artur Paszkowski z Polskiej Izby Nasiennej zwrócił uwagę, że mimo uznania jakości PDO za jedną z kluczowych innowacji w rolnictwie, hodowla i nasiennictwo w Polsce są traktowane jako sektor marginalny, choć powinny być postrzegane jako strategiczne. Ponadto istnieje problem braku skutecznej ochrony praw własności intelektualnej odmian. Brak mechanizmów egzekwowania tych praw powoduje, że nasiona mogą trafiać do nielegalnego obrotu, co zagraża zwrotowi inwestycji hodowców.

„Nadal brakuje dialogu w zakresie ochrony prawnej odmian. Hodowcy inwestują, ale nie mają gwarancji zwrotu poniesionych kosztów, a nasiona bardzo szybko mogą trafiać do nielegalnego obrotu” — Artur Paszkowski, Polska Izba Nasienna

Ryzyko dla eksportu do Niemiec

Podkreślono, że od 2024 roku w Niemczech za legalność nasion i wyprodukowanego z nich towaru odpowiadać będą wszyscy uczestnicy łańcucha dostaw, w tym np. młyny skupujące zboże. Może to skutkować problemami ze sprzedażą polskich produktów rolnych do Niemiec oraz utrudnieniami w uzyskaniu korzystnej ceny za eksportowane surowce.

Źródło: farmer.pl