Skala i charakter cyberprzestępczości w Polsce

Cyberoszustwa stanowią ponad połowę wszczętych postępowań o oszustwa w Polsce, a dochodzi do nich m.in. przez pseudoplatformy inwestycyjne i fałszywe sklepy internetowe. W 2024 roku straty z tego tytułu sięgnęły blisko 0,5 mld zł, a w pierwszym kwartale już 150 mln zł, co wskazuje na rekordowy wzrost.

Znaczna część spraw to też produkcja i dystrybucja materiałów przedstawiających wykorzystywanie seksualne dzieci (CSAM), co zalicza się do cyberprzestępczości. Coraz częściej przestępcy korzystają ze sztucznej inteligencji oraz międzynarodowych struktur, utrudniając wykrycie i ściganie.

Zorganizowane grupy i międzynarodowy charakter przestępczości

Cyberprzestępczość to teraz biznes o wysokim poziomie organizacji. Grupy działają kompleksowo: tworzą fałszywe strony, obsługują call center, często zlokalizowane za wschodnią granicą, i prowadzą oszustwa na miliony złotych. Przestępcy wykorzystują językowe podobieństwa regionu i narzędzia, takie jak translator i sztuczna inteligencja, by dopasować oszustwa do lokalnych ofiar.

Współpraca międzynarodowa jest konieczna, ale często utrudniona przez brak wsparcia ze strony niektórych krajów lub długie procedury prawne. Ataki dotyczą nie tylko Polski, lecz także innych państw, a celem są platformy sprzedażowe, komunikatory czy inwestycje online.

Problemy proceduralne i brak sprawnej wymiany danych

Głównym wyzwaniem jest wolna i skomplikowana procedura uzyskiwania dostępu do danych bankowych. Prokurator może szybko zwolnić z tajemnicy bankowej tylko w sprawach prania pieniędzy, natomiast w przypadku oszustw musi wystąpić do sądu, co wydłuża proces nawet do kilku miesięcy.

Dodatkowo, brak ujednoliconych i elektronicznych procedur z bankami oraz rozproszenie rachunków na tzw. słupy utrudnia identyfikację przestępców i szybkie działanie. Monitoring z bankomatów oraz systemy CCTV są często niedostępne lub dane kasowane zbyt szybko, co ogranicza skuteczność śledztw.

Konsekwencje i postulaty zmian

• Potrzeba zmiany przepisów o tajemnicy bankowej – umożliwienie szybkiego dostępu do danych w postępowaniach o cyberoszustwa
• Wprowadzenie obowiązkowego monitoringu na bankomatach, szczególnie tych wykorzystywanych przez przestępców
• Lepsza wymiana danych i standaryzacja procedur pomiędzy służbami, bankami i operatorami telekomunikacyjnymi
• Budowa wyspecjalizowanych zespołów cyberprokuratorów i edukacja wszystkich prokuratorów w zakresie cyberprzestępczości
• Kształtowanie większej świadomości społeczeństwa dotyczącej zagrożeń i działań oszustów

Cyberprzestępczość – wyzwanie dla bezpieczeństwa narodowego

Obecnie prawie wszystkie sprawy karne zawierają elektroniczny materiał dowodowy – stąd każdy prokurator musi mieć kompetencje w tym obszarze. Dynamiczny rozwój technologii, sztucznej inteligencji i cyberprzestępczych modeli biznesowych wymaga także nieustannej digitalizacji organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości.

"Żeby walczyć z cyberprzestępcami, musimy działać w czasie zbliżonym do rzeczywistego. A do tego potrzebne jest szybkie pozyskiwanie informacji. Bez zmiany prawa tego nie osiągniemy." — prof. Agnieszka Gryszczyńska, Departament ds. Cyberprzestępczości Prokuratury Krajowej

Źródło: bankier.pl