Historia kolei wąskotorowej na Żuławach
Kolej wąskotorowa na Żuławach powstała w 1891 roku jako kolej konna w Nowym Stawie, gdzie wagony ciągnęły konie. Z czasem zastąpiono je parowozami. W szczytowym okresie sieć liczyła około 330 km linii, głównie do przewozu płodów rolnych do cukrowni w Nowym Stawie i Malborku. Każde większe gospodarstwo często posiadało własną bocznicę, umożliwiającą bezpośredni transport towarów. Obecnie zachowana jest 32-kilometrowa trasa pełniąca już głównie funkcję turystyczną.
Upadek i odbudowa Żuławskiej Kolei Dojazdowej
W latach 1996–1999 nastąpiła likwidacja Gdańskich Kolei Dojazdowych – całe zaplecze taborowe zostało zniszczone lub rozproszono. W 1998 r. wpisem tragicznym było dosłowne zrównanie kolei z ziemią, nie pozostała żadna śrubka czy narzędzie. Jednocześnie trzeba podkreślić, że od tego czasu cała infrastruktura i tabor zostały odbudowane od podstaw, co jest ogromnym sukcesem i zasługuje na docenienie.
„W 1998 r. kolej wąskotorowa na Żuławach została dosłownie zrównana z ziemią, nie została ani jedna śrubka, ani jeden młotek, śrubokręt na warsztacie. To, co dzisiaj funkcjonuje, zostało zbudowane od podstaw” — Przemysław Strzyżewski, Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych
Pasja i praca wolontariuszy
Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych, skupiające zawodowo związanych z kolejnictwem pasjonatów, działa na rzecz zachowania i promocji ŻKD. Wolontariusze nie tylko dbają o utrzymanie taboru i infrastruktury, ale także organizują kursy, które cieszą się rosnącą popularnością wśród turystów i mieszkańców regionu. ŻKD pełni dziś podwójną rolę – atrakcji turystycznej i lokalnego środka transportu.
Monografia historii kolei
W 2018 r. Przemysław Strzyżewski wraz z Filipem Bebenowem wydali monografię „Żuławska Kolej Dojazdowa”, która przedstawia kompleksową historię kolei od jej początków, przez lata gospodarcze, aż do współczesności. Praca ta jest efektem wieloletnich badań archiwalnych, porządkowania rozproszonych dokumentów, map i materiałów fotograficznych, często pochodzących z archiwów oraz zbiorów prywatnych.
Turystyczny i kulturalny wymiar współczesnej ŻKD
Trasa łącząca Nowy Dwór Gdański ze Stegną długości około 15 km, oferuje nie tylko podróż przez malownicze krajobrazy Żuław i Mierzei Wiślanej, ale też kontakt z zabytkowymi obiektami, jak m.in. most obrotowy na Szkarpawie czy most nad rzeką Tugą. Wieczorne przejazdy o zachodzie słońca to szczególnie ulubiona atrakcja pasażerów. Przez wagony ŻKD przewijają się entuzjaści z całej Polski – turyści, miejscowi oraz pasjonaci kolei.
Jubileusz 120-lecia i atrakcje
Z okazji 120-lecia uruchomienia linii Prawy Brzeg Wisły – Sztutowo, odbędzie się konferencja dotycząca historii i przyszłości kolei, a także pokazy na torach z udziałem parowozów Px48 oraz Las 4968 i wyjątkowego wagonu motorowego MBd1-130, symbolu żuławskiego dziedzictwa kolejowego. Dzięki współpracy z muzeami i kolekcjonerami, pasażerowie będą mogli zobaczyć żywą historię tej wyjątkowej kolei.
Perspektywy rozwoju
Pomysłów na rozwój ŻKD nie brakuje. Przykładem była popularna inicjatywa „Pociąg na plażę” (2009–2013), która łączyła transport regionalny z wąskotorówką i przyciągała tłumy pasażerów. Wciąż rozważane jest przywrócenie i modernizacja nieistniejących już linii, które mogłyby wzbogacić ofertę turystyczną i komunikacyjną regionu. Potencjał ŻKD pozostaje znaczący, a jej dalsze istnienie i rozwój zależą od zaangażowania samorządów i społeczności lokalnej.
Źródło: Dziennik Bałtycki