Trump i jego propozycja zestrzeliwania rosyjskich samolotów
We wtorek podczas spotkania z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim na marginesie Zgromadzenia Ogólnego ONZ, Donald Trump został zapytany, czy uważa, że państwa NATO powinny zestrzeliwać rosyjskie samoloty wchodzące w ich przestrzeń powietrzną. Odpowiedział: „Tak, tak myślę”.
Opinie eksperta – kompleksowa reakcja zamiast pojedynczych działań
Dr Aleksander Olech, ekspert ds. bezpieczeństwa, podkreśla, że takie deklaracje nie powinny być traktowane selektywnie, gdyż ważniejsze od słów są czyny, takie jak obecność sił NATO na wschodniej flance oraz widoczne zdolności odstraszania. Według niego, pojedyncze zestrzelenie nie musi oznaczać skutecznej odpowiedzi:
„Donald Trump regularnie zmienia zdanie. Ważniejsze od retoryki są czyny: utrzymanie sił i realne wzmocnienia na wschodniej flance mają większe znaczenie dla Kremla niż słowne zapewnienia.” — Aleksander Olech, ekspert ds. bezpieczeństwa
Zwraca uwagę, że precyzyjne i skoordynowane działania NATO – łączące gotowość militarna i jasne komunikaty – są skuteczniejsze niż sztywne reakcje w postaci natychmiastowego użycia siły.
Przykład Turcji i incydent z Su-24
Zwolennicy zestrzeliwania państw NATO wskazują na sytuację z 2015 roku, kiedy Turcja zestrzeliła rosyjski samolot Su-24. Ekspert zwraca jednak uwagę na kontekst tego zdarzenia:
- Su-24 operował w kraju objętym działaniami wojennymi i był uzbrojony.
- Ankara wyraźnie wyznaczyła „czerwone linie” i uprzedziła Moskwę o konsekwencjach.
- Decyzja była powiązana z lokalną gotowością polityczną do poniesienia kosztów eskalacji.
W kontrze, naruszenia przestrzeni powietrznej państw NATO mają najczęściej charakter sondowania i prowokacji hybrydowych, a nie otwartych działań bojowych.
„Incydent z Turcją nie może być uniwersalnym wzorcem, ponieważ każde zestrzelenie wywołuje poważne skutki polityczne i gospodarcze, które trzeba rozważać w kontekście ryzyka.” — Aleksander Olech
Rosja i prowokacje w przestrzeni powietrznej
Ekspert zauważa, że od 2014 roku Rosja wielokrotnie prowokowała, naruszając przestrzeń powietrzną, np. Estonia odnotowała takich przypadków około 40. Problemem jest brak spójnej i widocznej reakcji Sojuszu, co utrwala model hybrydowej presji Kremla.
Według Olecha skutecznym zabezpieczeniem są:
- Stała obecność sił NATO na wschodniej flance,
- Systemy obrony powietrznej i przeciwdronowej (systemy AD),
- Publiczne, jednoznaczne komunikaty o konsekwencjach dalszych naruszeń.
Działania NATO i strategia odstraszania
Ekspert podkreśla, że skuteczna odpowiedź powinna być złożona i skoordynowana, obejmująca:
- Uruchomienie mechanizmów sojuszniczych (artykuł 3 i 4 NATO – konsultacje i wzmocnienie obrony),
- Wspólne oświadczenia definiujące „czerwone linie”,
- Natychmiastowe wzmocnienie sił na wschodniej flance oraz rozmieszczenie systemów obrony powietrznej,
- Skoordynowane sankcje i działania ofensywne w cyberprzestrzeni wymierzone przeciwko łańcuchom dowodzenia Rosji,
- Wzmocnienie pomocy Ukrainie, w tym transfer broni ofensywnej.
Takie działania zwiększają koszt prowokacji ze strony Rosji bez natychmiastowego wdrażania użycia broni przeciwko rosyjskim samolotom.
Słowa polityków i reakcje w Polsce
W Polsce komentarze dotyczące wypowiedzi Trumpa są umiarkowane i podkreślają konieczność ostrożności:
- Wicepremier i szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz ocenił, że słowa Trumpa wyrażają zniecierpliwienie USA wobec Rosji, wynikające z przeciągających się prób zakończenia wojny.
- Szef MSZ Radosław Sikorski napisał na X (dawny Twitter) „Roger that” – czyli „przyjął do wiadomości” jego stanowisko.
- Szef kancelarii prezydenta Zbigniew Bogucki podkreślił, że ważne jest działanie zdecydowane, lecz nie prowadzące do eskalacji konfliktu:
„Słowa Donalda Trumpa o tym, że musimy działać zdecydowanie, są szalenie ważne. Musimy być ostrożni, ale nie możemy być naiwni i bać się.” — Zbigniew Bogucki, szef kancelarii prezydenta