Debata o transformacji podczas konferencji PreCOP w Katowicach
W Katowicach, podczas konferencji PreCOP, odbyła się debata „Sprawiedliwa transformacja”, w której samorządowcy oraz eksperci omawiali doświadczenia i wyzwania miast po zamknięciu kopalń. Podkreślono, że regiony górnicze potrzebują nie tylko rozwoju infrastruktury, ale także mocnego wsparcia instytucjonalnego i finansowego, by pomóc mieszkańcom odnaleźć się w nowej rzeczywistości.
Miasta transformacji: Bytom, Ruda Śląska i Wałbrzych
Bytom, Ruda Śląska i Wałbrzych to miasta, które od lat 90. przechodzą trudny proces zamykania kopalń i poszukiwania nowych rozwiązań gospodarczych i społecznych. Jak wskazał Michał Bieda, wiceprezydent Bytomia,
„Proces transformacji na szczęście od roku przyspieszył. W naszych miastach obiekty pokopalniane mają różne funkcje, znajdują się na nich osiedla mieszkaniowe, pola golfowe, centra handlowe. Dla Bytomia cenne jest to, co wydarzyło się w miejscu byłej kopalni Rozbark. Tam mamy do czynienia nie tylko z perełką architektoniczną, ale i miejscem, gdzie zaspakajane są potrzeby społeczne.”
Wsparcie i doświadczenia instytucji transformacyjnych
Krzysztof Borkowicz z Agencji Rozwoju Regionalnego w Koninie, odpowiedzialnej za transformację tego regionu, podkreślił:
„Droga była długa i jeszcze wiele przed nami. Już w 2019 r. prowadziliśmy wiele działań, wiedzieliśmy, że do tego procesu trzeba się bardzo dobrze przygotować. Fundusz Sprawiedliwej Transformacji to lekarstwo i szansa, a dla nas transformacja to łagodzenie skutków odejścia od węgla.”
Zwrócił uwagę na ważny aspekt społeczny związany z postawą górników:
„Gdy pytaliśmy górników, czy chcą odejść z pracy czy zostać, mówili, że chcą zostać, bo to jest ich miejsce. Ale gdy spytaliśmy, czy chcieliby, żeby ich dzieci i wnuki pracowały w kopalni, to odpowiadali, że nie.”
Finansowanie transformacji w województwie śląskim
Stefania Koczar-Sikora, zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju i Transformacji Regionu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, wskazała na duże wsparcie finansowe:
„Fundusz Sprawiedliwej Transformacji dał realne wsparcie. Dostaliśmy prawie 2,2 mld euro, które podzieliliśmy na 26 działań. Najwięcej środków skierowaliśmy na potrzeby gospodarcze, prace i transformację przestrzeni oraz działania adresowane do społeczności.”
Przykład Wałbrzycha: wyzwania i sukcesy
Wałbrzych, gdzie pierwsza kopalnia zamknięta została w 1990 roku, a ostatnia w 2020, jest przykładem miasta, które z sukcesem poradziło sobie z wyzwaniami transformacji. Według Kacpra Nogajczyka, wiceprezydenta miasta:
„Gdy w mieście pojawiły się możliwości, byli górnicy znaleźli pracę taką, jaką lubią, na etacie. Dziś bezrobocie wynosi około 3-4 proc., więc każdy, kto chce pracować, ma pracę.”
Wałbrzych odziedziczył po kopalniach m.in. 500 pokopalnianych budynków z wysokimi mieszkaniami wymagającymi utrzymania, a także zalesione hałdy i zbiorniki pokopalniane. Miasto wyremontowało m.in. Starą Kopalnię — obecnie centrum życia kulturalnego i społecznego.
Rola samorządów i spółek w transformacji
Michał Pierończyk, prezydent Rudy Śląskiej, zwrócił uwagę na konieczność zadbania o ludzi w procesie zamykania kopalń:
„Zakładów pracy nie likwiduje się przez wyłączenie guzika, trzeba pomyśleć przede wszystkim o ludziach.”
Wspominał o inwestycjach w infrastrukturę oraz o dobrych wynikach współpracy w subregionie centralnym.
Jarosław Wieszołek, prezes Spółki Restrukturyzacji Kopalń (SRK), wskazał na ważną działalność spółki polegającą na przekazywaniu terenów pokopalnianych gminom, które potrafią efektywnie wykorzystywać środki unijne:
„Udało się aktywować przedsięwzięcia o wartości ponad 500 mln zł, m.in. w Rudzie Śląskiej, Katowicach i Bytomiu, które są kluczowe dla rozwoju regionu.”