Na czym polega przemoc ekonomiczna?

Przemoc ekonomiczna to działanie mające na celu kontrolę i ograniczenie samodzielności drugiej osoby, szczególnie poprzez zarządzanie finansami w sposób niedobrowolny dla ofiary. Obejmuje m.in. zakazywanie pracy, odbieranie wynagrodzenia, zadłużanie na cudze nazwisko czy uniemożliwianie podejmowania decyzji finansowych.

Jak podkreśla Marta Kobińska, ekspertka finansowa, to nie tylko brak pieniędzy, ale przede wszystkim subtelna forma kontroli, która powoli odbiera zdolność do decydowania i poczucie bezpieczeństwa:

"To również utrata poczucia bezpieczeństwa, zależność i brak perspektyw. Ofiary często nie mają środków na podstawowe potrzeby, nie są w stanie wynająć mieszkania, a czasem nawet kupić leków czy jedzenia." — Marta Kobińska, prezeska Fundacji Bezpieczni Finansowo

Kto może doświadczać przemocy ekonomicznej?

Przemoc ekonomiczna dotyka przede wszystkim kobiety, zarówno w małżeństwach, jak i w związkach nieformalnych. Problem występuje niezależnie od statusu społecznego, dotykając zarówno osoby o niskich dochodach, jak i te żyjące w luksusie, gdzie partnerzy celowo ograniczają dostęp do środków finansowych.

Choć rzadziej, również mężczyźni bywają ofiarami — głównie w kontekście ukrywania majątku czy generowania długów przez partnerkę. Jednak ciągle przemoc ta bywa bagatelizowana w statystykach policyjnych i społecznych.

Jak rozpoznać przemoc ekonomiczną?

Wiele osób początkowo nie zauważa przemocy ekonomicznej, myląc ją z troską lub kontrolą. Typowe sygnały to:

• brak dostępu do własnych dochodów albo rodzinnych finansów,
• konieczność proszenia o pieniądze nawet na codzienne potrzeby,
• zakazy podejmowania pracy,
• brak wpływu na podejmowanie decyzji zakupowych lub kredytowych.

Psychoterapeutka Anna Ratajczak zwraca uwagę, że skutki to poczucie bezradności, spadek wartości własnej, izolacja społeczna i często także depresja:

"Nie trzeba podnieść rękę, by zranić i upokorzyć. Odcięcie od pieniędzy powoduje olbrzymi stres i brak kontroli." — Anna Ratajczak, psychoterapeutka

Jak przeciwdziałać przemocy ekonomicznej?

Kluczowe jest świadome podejście do finansów w związku oraz edukacja. Aleksandra Szymańska z Centrum Praw Kobiet radzi ustalanie na początku relacji warunków finansowych i zabezpieczenie własnego źródła dochodu:

• ustalenie rodzaju ustroju majątkowego (np. wspólnota majątkowa lub rozdzielność),
• estetyczne określenie podziału kosztów w związkach nieformalnych,
• omówienie planów finansowych związanych z ciążą czy macierzyństwem.

Badania CBOS z 2025 roku pokazują, że wiele kobiet unika rozmów o finansach, traktując ten temat jako trudny. Eva Hlavsova z platformy Direct Fondee podkreśla, że budowanie zaufania finansowego przez regularne, szczere rozmowy ma duże znaczenie.

"Każda kobieta powinna mieć własne oszczędności – to podstawa niezależności i ochrona przed kryzysami." — Eva Hlavsova, Direct Fondee

Marta Kobińska dodaje, że edukacja finansowa i świadomość to fundament obrony przed przemocą ekonomiczną.

Gdzie szukać pomocy?

Ofiary przemocy ekonomicznej mogą otrzymać wsparcie prawne i psychologiczne w instytucjach takich jak Centrum Praw Kobiet, ośrodki interwencji kryzysowej, Ośrodki Pomocy Społecznej czy Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie. Przemoc ekonomiczną można też zgłaszać Policji, zwłaszcza gdy prowadzi do pozbawienia środków do życia.

"Oferujemy pomoc prawną, psychologiczną i wsparcie w zdobywaniu alimentów na potrzeby rodziny." — Aleksandra Szymańska, Centrum Praw Kobiet

Źródło: Bankier.pl