Czym jest zachowek i komu przysługuje?

Zachowek to prawna gwarancja dla najbliższych krewnych zmarłego, pominiętych w testamencie, zapewniająca im określoną część majątku spadkowego w formie pieniędzy. Instytucja ta chroni przede wszystkim zstępnych (dzieci, wnuki), małżonka oraz rodziców spadkodawcy, o ile dziedziczyliby oni ustawowo.

Prawo do zachowku reguluje Kodeks cywilny, w szczególności artykuły 991-1011, które określają m.in. uprawnionych, wysokość zachowku oraz zasady jego obliczania.

Wysokość zachowku i jego obliczanie

Podstawowa wysokość zachowku wynosi połowę udziału spadkowego, który uprawniony otrzymałby przy dziedziczeniu ustawowym. W przypadku małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy zstępnych, wysokość zachowku wzrasta do dwu trzecich udziału.

„Przykładowo, jeśli spadkodawca miał dwóch synów i pozostawił majątek o wartości 300 000 zł, to każdy z synów miałby udział 150 000 zł. Gdy jeden z nich został pominięty w testamencie, przysługuje mu zachowek w wysokości 75 000 zł.” — Paulina Iwanowicz, adwokat

Do wartości majątku spadkowego zalicza się aktywa pomniejszone o długi oraz inne zobowiązania spadkowe. Dolicza się także darowizny i zapisy windykacyjne z wyjątkiem tzw. drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych i darowizn sprzed ponad 10 lat od otwarcia spadku.

Nowością jest doliczenie do masy spadkowej funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przez spadkodawcę, jeśli fundacja nie została ustanowiona w testamencie, pod warunkiem, że fundusz nie powstał ponad 10 lat przed śmiercią spadkodawcy.

Kto może zostać pozbawiony prawa do zachowku?

Prawo do zachowku może zostać utracone wskutek wydziedziczenia, o ile zostało to wyraźnie określone w testamencie i zachodzą przesłanki takie jak:

• popełnienie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy lub jego rodzinie,
• uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych,
• postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Jak dochodzić zachowku?

Uprawniony do zachowku powinien zacząć od wezwania do zapłaty skierowanego do spadkobierców testamentowych, najlepiej w formie pisemnej z uzasadnieniem roszczenia. Najczęściej możliwe jest wyegzekwowanie zachowku bez konieczności skierowania sprawy do sądu.

Gdy negocjacje zawiodą, konieczne jest złożenie pozwu do sądu cywilnego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Pozew powinien wskazywać strony, żądaną kwotę oraz zawierać dowody, np. kopię testamentu i wyceny majątku.

Sprawy o zachowek rozpatruje sąd, który może zlecić biegłym wycenę mienia oraz przesłuchać świadków. Działania prawne należy podjąć w ciągu 5 lat od otwarcia spadku, gdyż po tym terminie roszczenia przedawniają się i tracą skuteczność.

Źródło: Forsal.pl