Uczniowie-cudzoziemcy w polskim systemie oświaty

W roku szkolnym 2024/2025 w polskich placówkach edukacyjnych uczy się 353 tys. uczniów-cudzoziemców, z czego 237 tys. to dzieci i młodzież w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych. Dominującą grupę stanowią uczniowie z Ukrainy – 295,5 tys., co stanowi 84 proc. wszystkich uczniów-cudzoziemców. Kolejne ważne grupy to uczniowie z Białorusi (31 tys.) i Rosji (4,2 tys.). Inni pochodzą m.in. z Mołdawii, Wietnamu, Indii i Gruzji.

Obowiązek szkolny dla dzieci z Ukrainy i jego konsekwencje

Od 1 września 2024 roku dzieci ukraińskie objęto obowiązkiem rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązkiem szkolnym oraz obowiązkiem nauki w szkołach ponadpodstawowych. Wprowadzenie tego obowiązku wiązało się ze znacznym wzrostem liczby uczniów-uchodźców w polskich szkołach, zwłaszcza w starszych klasach, np. w klasie VII odnotowano wzrost o 14,7 proc. w porównaniu do roku poprzedniego. Według ekspertów i analiz danych, około 18 tysięcy uczniów, którzy wcześniej nie uczęszczali do polskich szkół, dołączyło do systemu edukacji po wprowadzeniu tego obowiązku.

Problemy i wyzwania integracji

Najważniejszym problemem jest „wypadanie” starszych uczniów – nawet 35 proc. z nich rezygnuje z kontynuowania edukacji po III klasie liceum lub I klasie technikum czy szkoły branżowej. Powody mogą być różne, np. wyjazd z Polski, potrzeba podjęcia pracy lub brak odpowiedniego wsparcia w szkołach.Jak mówi Jędrzej Witkowski, prezes Centrum Edukacji Obywatelskiej:

„To jest wyzwanie, z którym powinniśmy się jak najszybciej zmierzyć jako system edukacji, bo szkoła jest najlepszym miejscem dla młodych ludzi do funkcjonowania i rozwoju.”

Nauka języka polskiego jako klucz do sukcesu edukacyjnego

Mniej niż połowa uczniów-uchodźców korzysta z dodatkowych lekcji języka polskiego jako drugiego języka – w kwietniu 2025 roku było to 36 proc., a wśród dzieci z Ukrainy 48 proc. Odsetek ten maleje od 2023 roku, co budzi obawy ekspertów. Elżbieta Świdrowska, autorka raportu, podkreśla, że należy zastanowić się, czy malejąca frekwencja wynika z osiągnięcia odpowiedniego poziomu znajomości języka, czy z braku adekwatnych zajęć. pełne opanowanie języka polskiego jest niezbędne do efektywnej nauki innych przedmiotów i integracji w szkole. Jędrzej Witkowski zauważa:

„Ważnym krokiem do przodu byłoby uczynienie lekcji języka polskiego jako drugiego zajęciami obowiązkowymi.”

Wyzwania organizacyjne i społeczne

Uczniowie-cudzoziemcy stanowią 4,8 proc. wszystkich uczniów w Polsce i są obecni w 67 proc. szkół. Ich liczba jest jednak rozproszona – w 43 proc. szkół jest mniej niż 10 takich uczniów. W wielu miejscach funkcjonują też tzw. oddziały cudzoziemskie, czyli klasy złożone wyłącznie z uczniów z Ukrainy – jest ich około 500. Ten system może utrudniać integrację i powodować marginalizację tego typu klas. Nauczyciele wskazują także na bariery komunikacyjne z rodzicami, szczególnie gdy kwestie delikatne dotyczące dziecka trudno wyjaśnić bez znajomości języka polskiego.Jak zauważa Anita Rucioch-Gołek, nauczycielka w SP im. A. Fiedlera w Zbąszyniu:

„W małych ośrodkach dzieci ukraińskie są lubiane i mają polskich kolegów, ale najczęściej integrują się wśród siebie.”

Rekomendacje i działania na przyszłość

Centrum Edukacji Obywatelskiej rekomenduje priorytetowe traktowanie integracji edukacyjnej w polityce państwa. Zaleca też porównanie i uporządkowanie danych edukacyjnych z różnych baz (SIO, PESEL, ZUS) oraz szczegółową analizę sytuacji starszych uczniów. Wskazuje na potrzebę wymiany dobrych praktyk między szkołami, które w ciągu ostatnich lat wypracowały efektywne metody wsparcia uczniów-cudzoziemców.Rząd planuje również w latach 2025-2027 wdrożenie programu "Przyjazna szkoła", który ma wspierać szkoły w integracji i nauce dzieci z innych krajów.

Źródło: bankier.pl