Starzejące się społeczeństwo Polski
Polska, podobnie jak Japonia, zmierza ku znaczącemu starzeniu się społeczeństwa. Przez ostatnie lata liczba seniorów powyżej 80 lat zdecydowanie rośnie i w połowie XXI wieku może być nawet trzykrotnie wyższa niż liczba urodzonych dzieci. Obecnie mamy ponad 10 mln osób w wieku 60+, co stanowi ponad 26% społeczeństwa, a w niektórych regionach przekracza 30%. Procent niemowląt, czyli osób urodzonych rocznie, jest obecnie najniższy w historii Polski.
Odwrócona piramida wieku
Tradycyjna piramida demograficzna Polski, z szeroką podstawą składającą się z licznych dzieci oraz wąskim szczytem seniorów, zmieniła się drastycznie. Obecnie przypomina ona „rozdeptaną żabę” – dominuje duża grupa osób w średnim wieku, a niemowląt jest coraz mniej. To odwrócenie piramidy wieku, w którym na szczycie znajdują się osoby starsze, niespotykane jest w historii kraju.
„Będzie to miało bardzo wiele konsekwencji właściwie we wszystkich obszarach - od gospodarki i edukacji po politykę społeczną i ochronę zdrowia. Czy jesteśmy na to przygotowani?” — Zbigniew Bartuś, Forsal.pl
Zmiany w rodzinach i gospodarstwach domowych
Spadek urodzeń idzie w parze z mniejszą liczbą małżeństw – obecnie rodzi się ich około trzy razy mniej niż 40 lat temu, jednocześnie wzrasta liczba rozwodów. Chociaż rośnie udział związków nieformalnych i urodzeń w nich, obserwujemy również znaczący wzrost gospodarstw jednoosobowych — obecnie stanowią one już 26% wszystkich gospodarstw domowych w Polsce. Wraz z wiekiem przybywa osób samotnych, głównie wdów i rozwiedzionych mężczyzn.
Polska na tle Europy i świata
Podobne zmiany demograficzne zachodzą w całej Europie, gdzie po raz pierwszy w historii liczba osób powyżej 65 lat przekracza liczbę dzieci poniżej 18 lat. W 2024 roku w UE 202 mln gospodarstw stanowiły osoby samotne bez dzieci, a liczba ta rośnie szybciej niż innych form gospodarstw. Z kolei kontynenty takie jak Afryka utrzymują tradycyjną piramidę wieku dzięki wysokiej dzietności, z dużą przewagą najmłodszych pokoleń.
Konsekwencje i wyzwania dla Polski
- System opieki zdrowotnej będzie musiał dostosować się do rosnącej liczby osób starszych, szczególnie 80+ i 90+.
- Trzeba będzie zaplanować politykę społeczną i mieszkaniową z myślą o rosnącym odsetku seniorów mieszkających samotnie.
- Zmniejszająca się liczba dzieci i młodych ludzi oznacza wyzwania dla rynku pracy i edukacji.
- Konieczne jest wspieranie aktywności seniorów, m.in. przez programy takie jak Senior+ na lata 2021-2025.
- Rząd już podejmuje działania, np. świadczenie honorowe dla stulatków oraz zachęty dla małżeństw długoletnich.