Czym jest bezpłatna pomoc prawna?

Bezpłatna pomoc prawna to system wsparcia dla osób, które nie są w stanie ponieść kosztów odpłatnej porady prawnika. Skorzystać mogą osoby fizyczne w trudnej sytuacji finansowej oraz przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, którzy w ciągu ostatniego roku nie zatrudniali pracowników.

Aby uzyskać poradę, wystarczy złożyć krótkie oświadczenie o braku możliwości opłacenia prawnika – pisemnie w punkcie porad lub ustnie przy pomocy zdalnej. Osoby z znaczną niepełnosprawnością ruchową lub trudnościami w komunikowaniu się mogą otrzymać pomoc także poza punktem porad.

Zdalna pomoc prawna – nowość

Od 1 stycznia 2026 r. porady prawne będą udzielane nie tylko tradycyjnie w punktach stacjonarnych, ale również zdalnie – telefonicznie i przez internet. To przełomowe rozwiązanie, utrwalające doświadczenia z okresu pandemii COVID-19.

• W punktach stacjonarnych porady będą dostępne 5 dni w tygodniu, minimum 4 godziny dziennie.
• Porady zdalne pozwolą łatwiej dotrzeć do osób ograniczonych ruchowo lub niemogących osobiście stawić się w punkcie.
• Jeśli sprawa wymaga analizy dokumentów, prawnik może poprosić o osobiste stawiennictwo.
• W trakcie stanu epidemii lub nadzwyczajnego starosta może zasugerować wyłącznie zdalną formę udzielania porad.

Obowiązki prawników i aplikantów

Adwokaci i radcowie prawni oraz osoby z odpowiednim przygotowaniem prawniczym będą musieli dokumentować oświadczenia klientów w sposób uniemożliwiający powiązanie tych danych z daną sprawą. Nowela umożliwia również udzielanie porad przez specjalistów spoza grona adwokatów i radców, pod warunkiem spełnienia wymogów ustawowych.

Jak skorzystać z bezpłatnej porady prawnej?

W całym kraju działa około 1500 punktów bezpłatnej pomocy, po jednym w każdym powiecie. Można się umówić na wizytę poprzez:

• telefoniczny kontakt na specjalny numer powiatowy,
• e-mail na adres podany przez powiat,
• formularz internetowy na stronie zapisy-np.ms.gov.pl,
• osobiste zgłoszenie w starostwie.

Na miejscu klient składa deklarację o braku możliwości opłacenia usług prawnych i może skorzystać z poradnictwa obywatelskiego, pomocy prawnej oraz mediacji.

Zmiany po kontroli NIK

Raport Najwyższej Izby Kontroli z końca 2024 r. pokazał, że system był mało efektywny:

• przeciętnie udzielano jednej porady dziennie,
• punkty często były niedostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych,
• powiaty nie prowadziły skutecznych kampanii informacyjnych, przez co wielu potrzebujących nie wiedziało o pomocy.

Nowelizacja ustawy ma na celu uproszczenie procedur, poprawę dostępności i faktyczne zwiększenie skali korzystania z darmowego wsparcia prawnego.

Od kiedy nowe przepisy?

Większość przepisów obowiązywać będzie od 1 stycznia 2026 roku. Wyjątkiem są jedynie regulacje dotyczące finansowania państwa, które zaczną obowiązywać już dzień po ogłoszeniu ustawy.

„Uproszczenie procedur i wprowadzenie zdalnej formy pomocy prawnej to odpowiedź na potrzeby osób o ograniczonej możliwości osobistego dotarcia do punktów” — Ministerstwo Finansów

Źródło: forsal.pl