Wymiar urlopu wypoczynkowego – aktualne zasady i zmiany od 2026 roku

Obecnie każdy pracownik ma prawo do corocznego, płatnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 dni jeśli staż pracy jest krótszy niż 10 lat oraz 26 dni gdy wynosi co najmniej 10 lat. Prawo do urlopu nabywa się proporcjonalnie co miesiąc pracy (1/12 rocznego wymiaru). Od 1 stycznia 2026 roku do stażu pracy będą zaliczane dodatkowe okresy, co pozwoli wielu osobom szybciej uzyskać prawo do dłuższego, 26-dniowego urlopu. Wliczać się będzie m.in. prowadzenie działalności gospodarczej, umowy cywilnoprawne, praca za granicą oraz zawieszenie działalności w celu opieki nad dzieckiem.

Co wlicza się do stażu pracy poza zatrudnieniem?

• Okresy nauki – zasadnicza szkoła zawodowa (max 3 lata), liceum (4 lata), szkoła policealna (6 lat), studia wyższe (8 lat), z uwzględnieniem tylko jednego okresu kształcenia;
• Poprzednie zatrudnienie, nawet jeśli umowy były rozwiązywane i przerwy między nimi miały miejsce;
• Praca na różnych umowach, działalność gospodarcza oraz praca za granicą;
• Okresy zawieszenia działalności gospodarczej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem.

Dzięki temu np. osoba z 7-letnim etatem i 4 latami działalności gospodarczej będzie miała liczone 11 lat stażu i będzie miała prawo do 26 dni urlopu.

Urlop dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów

Osoby ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mają prawo do dodatkowych 10 dni urlopu ponad standardowy wymiar, pod warunkiem, że przeszły minimum rok od uzyskania orzeczenia (art. 19 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej). Dodatkowo Sejm rozważa zwiększenie urlopu dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami do 30 lub 36 dni w zależności od stażu pracy, co miałoby im pomóc w lepszej regeneracji, niezbędnej ze względu na ich obciążenia.

Nowy dłuższy urlop dla opiekunów – aktualny przebieg legislacyjny

Do Sejmu trafiła inicjatywa zwiększenia rocznego urlopu wypoczynkowego o dodatkowe 10 dni dla rodziców i opiekunów osób z okazałą niepełnosprawnością. Projekt opiera się na konstytucyjnej zasadzie ochrony rodziny (art. 71 Konstytucji RP), podkreślając, że wielu opiekunów w praktyce nie korzysta z urlopu na wypoczynek, lecz na organizowanie potrzeb medycznych i formalności.

Biuro Ekspertyz Sejmu zaznaczyło, że obecne przepisy Kodeksu pracy nie przewidują specjalnych urlopów dla opiekunów, ale prawo wspiera ich różnymi formami pomocy (świadczenia, składki, programy aktywizacji). Pomimo tego, potrzeby opiekunów nadal pozostają słabo reprezentowane w Sejmie.

Wkrótce zaplanowano głosowanie w sprawie skierowania dezyderatu do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, co może zapoczątkować dalsze procedury legislacyjne.

Podstawowe zasady korzystania z urlopu w 2025 roku

• Wykorzystanie urlopu: Urlop powinien być realizowany zgodnie z planem ustalonym z pracodawcą, z możliwością podziału na części, z co najmniej jednym fragmentem trwającym minimum 14 dni;
• Urlop na żądanie: Pracownik ma prawo do 4 dni urlopu na żądanie w roku, o co nie trzeba uzasadniać pracodawcy i którego nie można odmówić;
• Dyspozycyjność na urlopie: Pracodawca nie może wymagać odbierania służbowego telefonu ani bycia gotowym do pracy podczas urlopu – to prawo potwierdza też orzecznictwo Sądu Najwyższego;
• Odwołanie urlopu: Pracodawca może odwołać urlop tylko w wyjątkowych, nieprzewidzianych sytuacjach i musi wtedy pokryć koszty poniesione przez pracownika.

Dłuższe urlopy dla wybranych grup zawodowych

Źródło: forsal.pl