Nowa ustawa frankowa – cele i zakres
W końcu września 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy mający usprawnić rozpoznawanie spraw dotyczących kredytów i pożyczek indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego (CHF). Projekt ma odciążyć przeładowane sądy oraz skrócić czas rozpatrywania sporów frankowych. Przepisy dotyczą także spraw wszczętych przed wejściem w życie ustawy, zapewniając ich sprawniejsze zakończenie.
Projekt zakłada m.in. automatyczne wstrzymanie spłacania rat kredytu od momentu doręczenia pozwu do czasu prawomocnego wyroku, eliminację wpisów kredytobiorców do rejestrów dłużników w tym okresie oraz możliwość rozliczania roszczeń banku i konsumenta w jednym postępowaniu dzięki zgłaszaniu przez bank pozwów wzajemnych. Zwiększa też swobody procesowe, pozwalając na posiedzenia niejawne i zdalne przesłuchania świadków, a także umarzanie postępowań przez referendarzy po cofnięciu pozwu lub apelacji.
Ocena projektu przez przedstawicieli konsumentów
Adwokat Karolina Pilawska, reprezentująca kredytobiorców frankowych, ocenia projekt krytycznie i określa go jako „prezent dla banków”. Zwraca uwagę, że obecnie postępowania frankowe trwają średnio 2-3 lata, a ustawa nie przyspieszy ich istotnie. Największe kontrowersje budzi możliwość dla banków podnoszenia zarzutu potrącenia do końca postępowania apelacyjnego, co według Pilawskiej pozwoli bankom strategicznie wykorzystywać ten instrument, by ograniczyć kwoty odsetek należnych konsumentom, czasem o setki tysięcy złotych.
„Ta nieograniczona możliwość podnoszenia umożliwia bankom kierowanie przebiegiem procesu, tak by w najlepszym dla nich momencie podnieść ten zarzut. [...] W ten sposób banki oszczędzą miliardy złotych na odsetkach, które zgodnie z dotychczasową linią orzeczniczą należały się konsumentom.” — Karolina Pilawska, adwokat
Ponadto krytykuje rozwiązanie dotyczące zwrotu połowy opłaty sądowej po wycofaniu pozwu lub apelacji, wskazując, że to banki będą częściej z tego korzystać, co może generować dodatkowe koszty dla podatników. Zdaniem Pilawskiej realnym usprawnieniem byłoby przede wszystkim zwiększenie zatrudnienia w sądach i wsparcie kadrowe zamiast kolejna ustawa.
Stanowisko Związku Banków Polskich
Związek Banków Polskich wskazuje, że projekt jest potrzebny i korzystny dla systemu sądownictwa, gdyż wprowadza mechanizmy, które mogą skrócić czas procesu i ograniczyć jego koszty. Katarzyna Urbańska podkreśla m.in. zniesienie ograniczenia czasowego dla zarzutu potrącenia i rozszerzenie możliwości składania pozwów wzajemnych do zakończenia postępowania pierwszej instancji.
Jednocześnie zauważa, że projekt nie rozwiązuje kluczowego problemu braku jasnych przepisów materialnoprawnych do rozliczeń po unieważnieniu umów, co rodzi ryzyko niejednolitego orzecznictwa. Wskazuje więc na konieczność dalszych prac legislacyjnych w tym zakresie.
Dane i szerszy kontekst
Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości w I kwartale 2025 r. złożono 12 606 nowych pozwów frankowych — to spadek o połowę rok do roku. Liczba spraw oczekujących na rozpatrzenie w II instancji wzrosła nieznacznie do ponad 59 tys. W tym samym czasie zawarto prawie 11,5 tys. ugód, a od początku 2025 r. łącznie 55,5 tys.
Projekt ustawy nie obejmuje umów frankowych zawartych przez osoby działające jako przedsiębiorcy, pozostając wyłącznie w sferze ochrony konsumentów.