Klauzula ochronna w umowie UE–Mercosur - cel i funkcja
Umowa handlowa UE–Mercosur, oficjalnie zatwierdzona przez Komisję Europejską we wrześniu 2025 roku, przewiduje wprowadzenie tzw. klauzuli ochronnej – mechanizmu mającego chronić unijnych producentów przed gwałtownym wzrostem importu tanich produktów, w tym cukru. Mechanizm ten ma działać jak hamulec bezpieczeństwa, który można by uruchomić w przypadku zakłóceń rynkowych i polega na ograniczeniu importu, gdy nastąpi wzrost eksportu spoza UE, który zagraża stabilności rynku.
Czym jest krytyka Związku Producentów Cukru?
Związek Producentów Cukru (ZPC), reprezentujący największych polskich producentów cukru, w swoim stanowisku podkreśla, że zaproponowany mechanizm ochronny nie odzwierciedla realiów rynku cukru i nie zapewnia skutecznej ochrony. Jak wyjaśnia Michał Gawryszczak, dyrektor ZPC:
„Kryteria zawarte w klauzuli ochronnej mogą wydawać się rozsądne w teorii, ale w praktyce nie odpowiadają dynamice handlu cukrem. Nawet jeśli mechanizm zostanie uruchomiony, normalne wahania cen na poziomie 10% rocznie nie będą uznawane za poważną szkodę.”
Ponadto kontyngenty taryfowe (TRQ) na cukier są zwykle wyczerpywane na początku roku, co oznacza, że późniejszy wzrost importu nie zostanie w praktyce wychwycony przez klauzulę i nie można na jego podstawie aktywować mechanizmu ochronnego. To sprawia, że klauzula ma charakter symboliczny, nie realnie zabezpieczający interesy producentów.
Oczekiwania wobec wsparcia i doświadczenia z przeszłości
Komisja Europejska zapowiedziała stworzenie tzw. „sieci bezpieczeństwa” dla rolnictwa wartej 6,3 mld euro, która ma wesprzeć rolników i producentów w sytuacjach kryzysowych. ZPC zwraca jednak uwagę, że brak jest jasności, jak mechanizm ten przełoży się na konkretne wsparcie plantatorów buraków cukrowych oraz producentów cukru. W przeszłości podobne obietnice nie przyniosły wyraźnych efektów — mimo utraty przez Polskę ok. 250 tys. ton eksportu na rynek brytyjski po Brexicie, nie wprowadzono skutecznych działań kompensacyjnych.
Stanowisko Związku Producentów Cukru wobec umowy
ZPC podtrzymuje sprzeciw wobec całości umowy UE–Mercosur, podkreślając, że obecny kształt klauzuli ochronnej nie zabezpieczy skutecznie polskiego sektora cukru przed negatywnymi skutkami zwiększonego importu. W opinii związku, mechanizm ten może działać jedynie na papierze, nie oferując realnej ochrony dla unijnego rynku cukru.
Źródło: farmer.pl