Tragedia na Bałtyku

14 stycznia 1993 roku prom Jan Heweliusz wypłynął w ostatni rejs ze Świnoujścia do Ystad. Choć miał problemy techniczne, wypłynął na morze, gdzie szalał silny sztorm. Prom został uderzony przez huragan około godz. 4:00, rozpoczął się gwałtowny przechył, a około 5:12 połówkowo się przewrócił i dryfował do góry dnem przez kilka dni. W katastrofie zginęło 56 osób, wśród nich 20 członków załogi i 36 pasażerów, a większość ofiar straciła życie przez wychłodzenie w lodowatej wodzie Bałtyku (ok. 2 °C). Przeżyło zaledwie 9 osób.

Przyczyny i kontrowersje

Przyczyną katastrofy była m.in. aktywacja systemu kompensacji przechyłu, który nie reagował na gwałtowne zmiany obciążenia, co spowodowało niekontrolowany kipersztos statku. Od dawna wiadomo, że prom miał poważne usterki techniczne, w tym uszkodzoną furtę rufową, której naprawa nie została ukończona przed wypłynięciem. To wzbudziło pytania o odpowiedzialność armatorów, kontrolę techniczną i decyzje załogi. Sprawę badały Izby Morskie oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w 2005 roku potwierdził, że postępowanie nie było bezstronne i przyznał rodzinom odszkodowania.

Serial Netflix oddający hołd ofiarom

W listopadzie 2025 roku platforma Netflix wyemituje serial „Heweliusz”, który to opowie historię katastrofy, skupiając się nie tylko na samej tragedii na morzu, ale również dramatycznych konsekwencjach na lądzie. Twórcy serialu, autorzy sukcesu „Wielka Woda”, chcą przypomnieć o ofiarach i rodzinach, które mierzyły się z nie tylko z żałobą, ale też z niesprawiedliwością systemu lat transformacji. Szczególną rolę w serialu odgrywają kobiety, które zostały same z dziećmi po stracie bliskich.

Pierwsze przedpremierowe pokazy zorganizowane zostaną w Gdyni i Szczecinie już 19 października 2025 roku. W Gdyńskim Centrum Filmowym widzowie obejrzą dwa pierwsze odcinki.

Upamiętnienie i pamiątki

Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku przechowuje artefakty związane z ostatnim rejsem Heweliusza, w tym osobiste rzeczy jednego z ocalonych, Grzegorza Sudwoja. To ważne świadectwa tragedii i przypomnienie o ofiarach.

Najważniejsze fakty

• Data zatonięcia: 14 stycznia 1993
• Lokalizacja: Morze Bałtyckie, trasa Świnoujście–Ystad
• Ofiary: 56 osób (20 załogi, 36 pasażerów), 9 ocalałych
• Przyczyny: sztorm, aktywacja systemu kompensacji przechyłu, zły stan techniczny statku
• Kontrowersje: zaniedbania armatora, niedokończona naprawa furty rufowej, odpowiedzialność urzędów i załogi
• Data premiery serialu Netflix: 5 listopada 2025