Geneza powstania Pogorii – pokopalniane zbiorniki wodne

Pojezierze Dąbrowskie, a zwłaszcza popularne w regionie zespoły jezior Pogoria, powstały w wyniku eksploatacji piasku, który był niezbędny do podsadzki hydraulicznej w kopalniach węgla kamiennego działających na terenie Dąbrowy Górniczej. Zbiorniki te tworzyły się na terenach dawnych piaskowni, wyrobisk górniczych a później zostały zalane wodą i zrekultywowane, stając się dzisiaj atrakcją rekreacyjną zarówno dla mieszkańców, jak i turystów.

Pogoria I – najstarszy zbiornik

Początki Pogorii I sięgają 1922 roku, kiedy Towarzystwo Francusko-Włoskie otworzyło piaskownię Gołonóg dla kopalni węgla Paryż. Piasek był konieczny do wypełniania pustych przestrzeni po wydobyciu węgla w celu ochrony powierzchni miasta przed uszkodzeniami. Choć dokładna data zakończenia wydobycia piasku i ostatecznego powstania jeziora jest niepewna – przyjmuje się, że zbiornik zaczął powstawać na przełomie lat 40. podczas ofensywy wojsk radzieckich. Park o powierzchni 60 ha i maksymalnej głębokości 8,5 m stał się pierwszą tego typu zbiornikiem w mieście.

Pogoria II – zbiornik rekultywowany i zalewany

Wyrobisko kopalni piasku Gołonóg II działało w latach 1935–1955 i miało powierzchnię 94 ha oraz kilkunastometrową głębokość. Po zakończeniu wydobycia teren został częściowo zasypany masami ziemnymi i porośnięty naturalną roślinnością. Nie zaplanowano tam zbiornika wodnego, ale lata później, w latach 1978–1980, pozostałe wyrobisko zalano wodą, tworząc ostoję dla lokalnej fauny i flory. Dziś Pogoria II ma około 24 ha powierzchni.

Pogoria III i IV – największe i rekreacyjne

Kopalnia piasku Gołonóg III działała w latach 1962–1972, w tym czasie wydobyto stąd około 29 mln m3 piasku. W 1974 roku zbiornik zaczął być stopniowo napełniany wodą, a w 1975 roku osiągnął pełną pojemność, mając 207 ha powierzchni i głębokość do 15,5 m. Od początku postanowiono przeznaczyć go dla celów rekreacyjnych, dzięki czemu stał się jednym z czołowych miejsc wypoczynkowych w regionie.

Pogoria IV, która powstała na terenie kopalni Kuźnica Warężyńska (działającej od 1967 roku), jest obecnie największym zbiornikiem w województwie śląskim. Prace rekultywacyjne rozpoczęto w 2002 roku, a całkowite zalanie zbiornika nastąpiło w 2006 r. Ma on powierzchnię 560 ha i maksymalną głębokość 23 m, będąc jednocześnie popularnym miejscem sportów wodnych i rekreacji.

Znaczenie dla miasta i mieszkańców

Dzięki wydobyciu piasku i jego roli w ochronie kopalń przed deformacjami powierzchni, Dąbrowa Górnicza zyskała unikatowy kompleks atrakcyjnych zbiorników wodnych. Pogorie stanowią dziś kluczowy element krajobrazu oraz rekreacji, oferując rozmaite możliwości spędzania wolnego czasu na świeżym powietrzu – od sportów wodnych, przez spacery po lasach, aż po obserwację przyrody.

Jak podkreśla Zbigniew Mirkowski, historyk z Muzeum Miejskiego Sztygarka w Dąbrowie Górniczej, powstanie Pogorii to nie tylko historia przemysłu, ale też skarb miasta z punktu widzenia przyrodniczego i rekreacyjnego.