Brak obecnych przepisów o emeryturach stażowych

Aktualnie w Polsce nie ma regulacji umożliwiających przejście na emeryturę wyłącznie na podstawie długości stażu pracy, niezależnie od powszechnego wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn). Trwają jednak prace nad kilkoma projektami ustaw, spośród których najbardziej zaawansowany jest obywatelski projekt rozpatrywany w Komisji Polityki Społecznej i Rodziny w Sejmie.

Realne wejście w życie nowych przepisów zależy od przebiegu prac parlamentarnych i decyzji rządu; najszybszy możliwy termin wypłaty pierwszych emerytur stażowych to rok 2026 wraz z przygotowaniem finansowym państwa.

Kryteria nabycia prawa do emerytury stażowej

Według obywatelskiego projektu prawo do emerytury stażowej zyskałyby osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku, które spełniają następujące warunki:

• udokumentowany staż pracy: min. 35 lat dla kobiet, 40 lat dla mężczyzn (okres składkowy i nieskładkowy),
• zgromadzony kapitał emerytalny na koncie w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) umożliwiający wypłatę świadczenia nie niższego niż minimalna emerytura.

Konsekwencje finansowe przejścia na emeryturę stażową

Emerytura stażowa będzie niższa niż standardowa, ponieważ zgromadzony kapitał dzielony jest przez średnią prognozowaną długość życia po przejściu na emeryturę. Przejście na nią wcześniej niż przy powszechnym wieku oznacza wypłatę mniejszej miesięcznej kwoty.

Przykład: Pani Janina urodzona w 1968 roku, z 36-letnim stażem i 650 000 zł kapitału zgromadzonego w ZUS, mogłaby w 2025 roku (w wieku 57 lat) otrzymać emeryturę w wysokości około 2179,71 zł brutto. Wynika to z podzielenia zgromadzonego kapitału przez prognozowaną liczbę miesięcy dalszego życia (298,2 miesięcy w jej wieku).

Decyzja o przejściu na emeryturę stażową wymaga więc rozważenia trwałego obniżenia świadczenia, gdyż pieniądze będą wypłacane przez dłuższy czas.

Orzecznictwo i zasady prawne

Zasada nabycia praw emerytalnych niezależnie od powszechnego wieku nie jest nowością w polskim prawie i znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie dotyczącym wcześniejszych emerytur osób urodzonych przed 1949 rokiem.

„Prawo do emerytury stażowej stanowi wyjątek od reguły powszechnego wieku emerytalnego i powinno być interpretowane w sposób ścisły, aby nie naruszać zasady solidarności międzypokoleniowej i zrównoważenia systemu ubezpieczeń społecznych.” — Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt III AUa 209/23

Nowe przepisy mają zwiększyć elastyczność systemu emerytalnego, a ich ostateczny kształt oraz wpływ na finanse publiczne i indywidualne wysokości świadczeń będą odpowiednio analizowane w trakcie dalszych prac legislacyjnych.

Podstawa prawna planowanych przepisów

• Projekt obywatelski ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz innych ustaw,
• Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2024, poz. 1878),
• Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2024, poz. 1879).