Historia Barbarki i kult św. Barbary

Barbarka, niegdyś zwana Bormolem, to obszar bogaty w historię sięgającą XIII wieku. Już w 1299 roku istniała tu pierwsza kaplica, wybudowana na miejscu objawienia się św. Barbary pustelnikowi przy tzw. Świętym Źródle. Kaplica ta stała się centrum pielgrzymek i miejscem kultu świętej, szczególnie czczonej w państwie krzyżackim.

W średniowieczu miejsce to słynęło z cudownej wody, której przypisywano właściwości lecznicze, zwłaszcza na choroby oczu i kołtun. Woda była nabierana spod dużego kamienia młyńskiego, który chronił źródło.

Odpusty i jarmarki

W Barbarku, które przyciągało tłumy podczas odpustów, występowały regularne jarmarki. Już w 1475 roku biskup Wincenty Gosławski zarządził reguły rozdysponowania darów przynoszonych na święto oraz wspomniał o cudach św. Barbary. Papież Sykstus IV przyznał pielgrzymom aż sto dni odpustu za nawiedzenie kaplicy w określone święta, a biskup chełmiński Szczepan dołożył do tego dodatkowe 40 dni.

Jarmarki miały charakter handlowy i rozrywkowy. Według „Gazety Toruńskiej” z 1881 roku, w Barbarku sprzedawano towary lokalnych rzemieślników, takich jak piernikarze, piekarze, rzeźnicy czy szewcy. Chleb z Barbarki na bazie żytniej mąki był ceniony na toruńskich targach.

Kaplica i zmiany w regionie

Kaplica po zniszczeniach podczas wojen szwedzkich została odbudowana w 1660 roku z pruskiego muru, wyposażona w jedenasty okien i trzy ołtarze, z figurą św. Barbary w wielkim ołtarzu i małymi organami na chórze. Następnie jednak popadła w ruinę i w 1842 roku postawiono nowe, mniejsze miejsce kultu. Mimo upływu lat wierni nadal przychodzili z pobożnością, korzystając także z wody ze źródła, nakrytego kamieniem młyńskim podarowanym przez młynarza Tilka z Torunia.

Dziś Barbarka jest miejscem pamięci i historycznym punktem na mapie Torunia, a także celem działań lokalnych pasjonatów, którzy oczyszczają tamtejsze groty i zachęcają do poznawania historii tego ważnego ośrodka kultu św. Barbary.