Diella – pierwszy wirtualny minister na świecie

W dniu 11 września 2025 roku Albania oficjalnie powołała Diellę, sztuczną inteligencję działającą jako minister ds. zamówień publicznych. Inicjatywa ta ma na celu zwiększenie przejrzystości procedur przetargowych i zredukowanie korupcji, która od dawna utrudnia rozwój kraju. Premier Edi Rama określił Diellę jako "pierwszego w historii członka gabinetu stworzonego cyfrowo".

AI stopniowo przejmie ocenę ofert i prowadzenie postępowań, co ma zapewnić „100% wolności od korupcji” w publicznych zamówieniach. Jest to element szerokich reform antykorupcyjnych związanych z aspiracjami Albanii do wstąpienia do Unii Europejskiej do 2030 roku.

"Diella to pierwszy członek gabinetu, który nie istnieje fizycznie, lecz jest wirtualnie stworzony przez sztuczną inteligencję" — Edi Rama, premier Albanii

AI w Polsce – ostrożność i otwartość

Z badań raportu Autopay "Finanse Polek i Polaków 2025" wynika, że 42% Polaków dostrzega już wpływ AI w codziennym życiu, głównie w edukacji i mediach społecznościowych, a 74% zna pojęcie sztucznej inteligencji. Mimo to tylko 25% deklaruje gotowość do korzystania z usług finansowych opartych na AI, podczas gdy 38% jest niechętna, a 37% waha się.

Najwięcej korzyści rozwojowi AI przypisują Polacy dużym firmom technologicznym (58%) i międzynarodowym korporacjom (50%). Jednocześnie rośnie świadomość potrzeby kontroli, prywatności i odpowiedzialności.

Inteligentny handel i wyzwania z danymi

W świecie płatności AI przygotowuje grunt pod agentów, którzy będą mogli wyszukiwać produkty, porównywać oferty, zarządzać rezerwacjami i dokonywać płatności, pozostawiając użytkownikowi ostateczne zatwierdzenie. Projekt Intelligent Commerce firmy Visa łączy ponad 150 mln punktów akceptacji, współpracując z czołowymi podmiotami takimi jak Microsoft, IBM, OpenAI czy Samsung, zapowiadając wygodę z pełną przejrzystością działania i kontrolą jednym kliknięciem.

Jednak rośnie wyzwanie związane z jakością danych. Badanie Zebra Technologies pokazuje, że w latach 2023-2024 dostęp do około 25% wartościowych treści internetowych został ograniczony, co ogranicza „zasilanie” modeli AI. W zamian rośnie znaczenie danych zbieranych w czasie rzeczywistym z czujników i urządzeń edge, które pozwalają AI działać trafnie i na bieżąco.

Obawy o prywatność i bezpieczeństwo

Z badania "Czy przez strach przed AI tracimy cyfrowe szanse?" wynika, że aż 88% Europejczyków obawia się o bezpieczeństwo danych przy korzystaniu z AI, a tylko 13% czuje się dobrze poinformowanych o ryzykach. 60% respondentów deklaruje, że zwiększona wiedza mogłaby zmniejszyć ich lęk. W praktyce wiele osób ogranicza łączenie danych między urządzeniami, co utrudnia wykorzystanie pełni potencjału AI.

AI na rynku pracy i w biznesie

Globalne badania ADP pokazują mieszane nastroje: 17% pracowników pozytywnie ocenia wpływ AI, 33% ma mieszane uczucia, a 10% boi się utraty pracy. Polacy wykazują umiarkowaną ostrożność: 9% liczy na wsparcie AI, 7% obawia się zwolnień, a 10% pozostaje niepewnych.

Jednocześnie tylko 4% dyrektorów finansowych utrzymuje konserwatywne podejście do AI, a 74% z nich oczekuje nie tylko optymalizacji kosztów, ale też wzrostu przychodów – demaskując rosnące znaczenie sztucznej inteligencji w biznesie.

Minimalna rewolucja, maksymalne usprawnienia

Eksperci podkreślają, że AI nie rewolucjonizuje procesów jednym ruchem, lecz poprzez liczne jakościowe usprawnienia, m.in. lepsze dane, kontrolę błędów i zgodność z regulacjami, np. unijnym AI Act. Firmy wciąż rozwijają agentów z człowiekiem w pętli kontrolnej, a do 2028 roku szacuje się wzrost obsługiwanych przez AI procesów do 25%, generujących potencjał ekonomiczny około 450 mld dolarów.

Dylemat edukacji i poznawczy dług

W dyskusji o kosztach wygody korzystania z AI pojawia się pojęcie długu poznawczego. Badania MIT wskazują, że korzystanie z chatbotów może obniżać aktywność mózgu i zdolność do zapamiętywania informacji, co jest wyzwaniem dla głębokiego przetwarzania wiedzy i nauki.

Przyszłość AI w instytucjach publicznych i codzienności

Przykład Albanii i Dielli stawia pytania, które dotkną także Polski i inne kraje: kto kontroluje algorytm, jak chronione są dane, kto odpowiada za błędy i czy można zatrzymać proces jednym kliknięciem? Odpowiedzi na te pytania zdecydują o tym, czy AI przestanie być abstrakcją, a zacznie realnie odciążać nas tam, gdzie jest to potrzebne.

Źródło: bankier.pl