Skala problemu zdrowotnego związana ze smogiem
Zanieczyszczone powietrze w Polsce jest przyczyną około 40 tys. przedwczesnych zgonów rocznie, co potwierdza raport "Mapa postaw społecznych wobec zanieczyszczeń powietrza w Polsce", przygotowany przez Zakład Zdrowia Populacyjnego Szkoły Zdrowia Publicznego CMKP. Polska znajduje się w czołówce krajów UE pod względem liczby zgonów związanych z zanieczyszczeniem powietrza.
Największe zagrożenia i niska świadomość społeczeństwa
Narażenie na zanieczyszczenia powietrza stanowi kluczowy czynnik środowiskowy wywołujący choroby układu oddechowego, sercowo-naczyniowego oraz nowotwory. Mimo to, świadomość mieszkańców jest fragmentaryczna. Najczęściej wskazywanym zanieczyszczeniem jest dwutlenek węgla (71%), podczas gdy pyły zawieszone PM2,5 i PM10 – najgroźniejsze dla zdrowia – rozpoznaje tylko 36–39% respondentów.
Co ważne, tylko połowa badanych wskazała na piece i kotły domowe jako główne źródło emisji, a większość przypisuje ten problem przemysłowi (72%) i transportowi (66%), co jest mylne, ponieważ największy udział w smogu ma tzw. niska emisja (piecowe ogrzewanie domów).
Świadomość skutków zdrowotnych i działania ochronne
Aż 91% Polaków zgadza się, że zanieczyszczone powietrze powoduje poważne choroby, głównie choroby płuc (84%) i nowotwory (68%), natomiast mniej postrzega związek smogu z chorobami serca (43%), przedwczesną śmiercią (40%) czy obniżeniem płodności (34%). Świadomość zwiększonego ryzyka cukrzycy z powodu zanieczyszczeń jest minimalna (7%).
Wrażliwe grupy to przede wszystkim osoby starsze (72%), przewlekle chore (68%) i dzieci (51%), a jedynie co trzeci ankietowany wskazał kobiety w ciąży jako narażone.
Wdrażanie działań ochronnych pozostaje niskie: 44% zamyka okna podczas wysokiego smogu, 37% ogranicza przebywanie na zewnątrz, a tylko 29% śledzi aktualne dane o jakości powietrza. Użycie oczyszczaczy powietrza zadeklarowało 19%, a masek ochronnych 10% badanych.
Postawy wobec działań antysmogowych
Blisko trzy czwarte badanych uważa, że walka ze smogiem powinna być priorytetem władz. Poparcie dla poszczególnych działań jest zróżnicowane:
- Wymiana starych pieców: 53%
- Opodatkowanie firm emitujących zanieczyszczenia: 54%
- Restrukcyjne limity emisji przemysłowych: 49%
- Strefy czystego transportu: 27%
- Zamknięcie kopalń: 23%
- Zakaz produkcji samochodów spalinowych: 10%
Nierówności i rekomendacje
Najbardziej narażone na skutki smogu są osoby dotknięte ubóstwem energetycznym, korzystające z tanich, najbardziej emisyjnych źródeł ciepła, co zwiększa nierówności zdrowotne w Polsce.
Autorzy raportu rekomendują intensyfikację działań edukacyjnych, w tym wprowadzenie tematyki zdrowia środowiskowego do szkół oraz większe zaangażowanie lekarzy rodzinnych, kardiologów i pulmonologów w edukację pacjentów. Zalecane są także kampanie społeczne skierowane do różnych grup społecznych.
"Niedostateczna świadomość społeczna problemu zanieczyszczeń powietrza i ich skutków jest poważną przeszkodą w podejmowaniu wyborów prozdrowotnych oraz barierą dla poparcia efektywnych polityk publicznych" — dr Justyna Grudziąż-Sękowska
"Mam nadzieję, że dane przedstawione w raporcie przyczynią się do upowszechnienia profilaktyki zagrożeń środowiskowych wśród mieszkańców Polski" — prof. Mateusz Jankowski
Źródło: Dziennik Wschodni